Tętno spoczynkowe: normy według wieku i co oznacza wysoki puls

Czym jest tętno spoczynkowe?

Tętno, potocznie nazywane również pulsem, to liczba uderzeń serca w ciągu jednej minuty. Można je wyczuć w miejscach, w których tętnica przebiega blisko powierzchni skóry, na przykład na nadgarstku lub szyi.

Tętno spoczynkowe mierzy się wtedy, gdy organizm nie jest obciążony wysiłkiem. Najlepiej wykonać pomiar po kilku minutach spokojnego siedzenia. Nie powinno się oceniać tętna spoczynkowego bezpośrednio po wejściu po schodach, treningu, wypiciu kawy czy silnym stresie, ponieważ w takich sytuacjach przyspieszenie rytmu serca jest naturalną reakcją organizmu.

U większości dorosłych za typowy zakres tętna spoczynkowego przyjmuje się 60-100 uderzeń na minutę. Nie oznacza to jednak, że wynik 60 jest zawsze lepszy od 80 albo że 100 automatycznie świadczy o chorobie.

Osoby regularnie trenujące, szczególnie sporty wytrzymałościowe, mogą mieć tętno spoczynkowe poniżej 60 uderzeń na minutę. Z drugiej strony wysoki puls może pojawiać się przejściowo podczas gorączki, stresu, odwodnienia lub po przyjęciu substancji pobudzających.

Tętno spoczynkowe: tabela norm według wieku

Tętno zmienia się wraz z wiekiem. Serce małego dziecka pracuje naturalnie szybciej niż serce osoby dorosłej. Wraz z rozwojem organizmu częstość pracy serca stopniowo się obniża.

Poniższe wartości należy traktować jako orientacyjne zakresy tętna spoczynkowego. W pediatrii zakresy mogą nieznacznie różnić się pomiędzy źródłami oraz zależą między innymi od tego, czy dziecko śpi, jest spokojne, płacze albo ma gorączkę.

U osób starszych nie obowiązuje automatycznie wyższa norma tętna tylko z powodu wieku. Na wynik mogą natomiast wpływać choroby układu sercowo-naczyniowego oraz leki, na przykład preparaty zwalniające częstość pracy serca.

Z tego powodu tętno najlepiej interpretować w kontekście konkretnej osoby, jej stanu zdrowia i wyników powtarzanych pomiarów.

Puls 90, 100, 110 i 140: co oznaczają?

Jednym z najczęstszych powodów sprawdzania tętna jest zauważenie wyniku wyższego niż zwykle. Warto jednak pamiętać, że nie istnieje jedna wartość, po której można samodzielnie rozpoznać konkretną chorobę.

Puls 90 w spoczynku

Puls 90 uderzeń na minutę mieści się u osoby dorosłej w typowym zakresie 60-100. Jeżeli pomiar wykonano po odpoczynku, rytm jest regularny i nie występują dodatkowe objawy, pojedynczy taki wynik zwykle nie oznacza tachykardii.

Znaczenie ma jednak wartość charakterystyczna dla danej osoby. Jeżeli ktoś zwykle ma tętno około 60-65, a przez kilka dni obserwuje wartości około 90-95 bez wyraźnej przyczyny, warto zastanowić się, co się zmieniło. Przyczyną może być infekcja, stres, niewyspanie, odwodnienie, większa ilość kofeiny lub inne czynniki.

Puls 100 w spoczynku

Wartość 100 uderzeń na minutę znajduje się na górnej granicy typowego zakresu tętna spoczynkowego u dorosłych. Sam wynik nie pozwala jeszcze stwierdzić zaburzenia rytmu.

Jeśli jednak puls regularnie przekracza 100 podczas rzeczywistego spoczynku, określa się to jako tachykardię. Jej przyczyną nie musi być choroba serca. Serce może przyspieszać między innymi podczas gorączki, odwodnienia, niedokrwistości, nadczynności tarczycy, stresu lub działania niektórych leków i substancji pobudzających.

Puls 110 w spoczynku

Tętno 110 u osoby dorosłej, które utrzymuje się mimo kilku minut spokojnego odpoczynku, jest już powyżej typowego zakresu spoczynkowego.

Jednorazowy wynik może mieć proste wyjaśnienie, takie jak zdenerwowanie przed pomiarem, niedawny wysiłek czy wysoka temperatura ciała. Powtarzający się puls około 110 bez oczywistej przyczyny warto jednak skonsultować z lekarzem, szczególnie gdy pojawia się kołatanie serca, osłabienie, duszność lub zawroty głowy.

Puls 140 w spoczynku

Puls 140 wymaga zupełnie innej interpretacji podczas biegu niż podczas spokojnego siedzenia. W czasie wysiłku taka wartość może być fizjologiczną reakcją organizmu, zależnie od wieku, kondycji i intensywności treningu.

Jeżeli jednak tętno około 140 pojawia się w rzeczywistym spoczynku i nie obniża się po odpoczynku, wymaga oceny medycznej. Szczególne znaczenie ma sytuacja, gdy szybki rytm zaczyna się nagle albo jest wyraźnie nieregularny.

Pilnej pomocy medycznej wymagają objawy takie jak silny ból lub ucisk w klatce piersiowej, omdlenie, nasilona duszność lub gwałtowne pogorszenie samopoczucia.

Co może powodować wysoki puls w spoczynku?

Przyspieszone tętno nie zawsze oznacza pierwotny problem z sercem. Często jest reakcją organizmu na inną sytuację.

Do możliwych przyczyn należą między innymi stres i silne emocje, gorączka, infekcja, odwodnienie, niedobór snu, ból, anemia, nadczynność tarczycy oraz przyjmowanie niektórych leków. Puls może zwiększać również kofeina, napoje energetyczne, nikotyna oraz alkohol.

Wysokie lub nieregularne tętno może być jednak również związane z zaburzeniami rytmu serca. Z samego pomiaru pulsu nie można rozpoznać, czy jest to zwykłe przyspieszenie rytmu zatokowego, migotanie przedsionków czy inny rodzaj arytmii.

Dlatego przy powtarzających się nieprawidłowościach znaczenie ma nie tylko wysokość pulsu, ale również sposób jego rozpoczęcia, regularność oraz objawy występujące jednocześnie.

Tętno a kondycja i trening

Regularna aktywność fizyczna może wpływać na tętno spoczynkowe. Wraz z poprawą wydolności serce często zaczyna pracować bardziej efektywnie. Przy każdym skurczu może przepompować większą ilość krwi, dzięki czemu w spoczynku nie musi uderzać tak często.

U dobrze wytrenowanych osób tętno spoczynkowe może wynosić około 40-60 uderzeń na minutę i nie musi oznaczać problemu zdrowotnego, jeśli nie występują niepokojące objawy.

Nie warto jednak porównywać własnego pulsu z wynikiem zawodowego sportowca. Ważniejsza jest obserwacja zmian zachodzących u tej samej osoby.

Jeżeli po kilku miesiącach regularnego treningu tętno spoczynkowe stopniowo się obniża, może to być jednym z sygnałów poprawy wydolności. Z kolei nietypowo wysokie tętno rano, szczególnie w połączeniu ze zmęczeniem lub gorszym samopoczuciem, może pojawić się na przykład podczas infekcji, niewystarczającej regeneracji lub odwodnienia.

Podczas wysiłku tętno naturalnie wzrasta. Dlatego wartości 120, 140 czy nawet wyższe nie mogą być interpretowane według norm przeznaczonych dla tętna spoczynkowego.

Kiedy wysoki puls wymaga EKG?

Jeżeli wysoki puls pojawia się jednorazowo po wysiłku, stresie lub wypiciu kawy i szybko wraca do zwykłego poziomu, zapis EKG nie zawsze jest potrzebny. Inaczej wygląda sytuacja, gdy przyspieszone tętno powtarza się bez oczywistego powodu.

Lekarz może zalecić EKG, gdy tętno w spoczynku regularnie przekracza 100 uderzeń na minutę, rytm wydaje się nieregularny albo występują napady nagłego, bardzo szybkiego bicia serca.

Badanie jest szczególnie istotne, jeżeli szybkiemu pulsowi towarzyszą kołatanie serca, zawroty głowy, osłabienie, duszność, dyskomfort w klatce piersiowej lub omdlenie.

EKG rejestruje aktywność elektryczną serca i pozwala lekarzowi ocenić charakter rytmu. Sam pomiar pulsu nie umożliwia takiego rozróżnienia.

Problem polega na tym, że niektóre arytmie występują napadowo. Gdy pacjent dociera do gabinetu, rytm serca może być już prawidłowy. W takich sytuacjach przydatne może być dłuższe monitorowanie albo możliwość wykonania zapisu w chwili pojawienia się objawów. Dostępne są również urządzenia umożliwiające wykonanie EKG w warunkach domowych.

Domowy zapis może dostarczyć lekarzowi dodatkowych informacji, ale nie powinien być samodzielnie traktowany jako diagnoza.

Jak prawidłowo zmierzyć tętno w domu?

Najprostszym sposobem jest pomiar pulsu na tętnicy promieniowej znajdującej się po wewnętrznej stronie nadgarstka.

Przed pomiarem warto przez co najmniej kilka minut spokojnie siedzieć. Następnie należy położyć palec wskazujący i środkowy na nadgarstku drugiej ręki i delikatnie przesuwać je, aż wyczuwalne będą regularne uderzenia tętnicy. Kciuk nie jest najlepszym wyborem, ponieważ ma własne wyraźnie wyczuwalne tętno.

Najdokładniej jest policzyć liczbę uderzeń przez pełne 60 sekund. Przy regularnym rytmie można również liczyć przez 30 sekund i pomnożyć wynik przez dwa, jednak pełna minuta daje więcej informacji, szczególnie jeśli rytm wydaje się nierówny.

Podczas pomiaru warto zwracać uwagę na trzy elementy:

• liczbę uderzeń serca na minutę,

• regularność odstępów między kolejnymi uderzeniami,

• występowanie kołatania, duszności, zawrotów głowy lub innych objawów.

Tętno można obserwować również podczas domowego pomiaru ciśnienia. Wiele automatycznych ciśnieniomierzy podaje oprócz wartości ciśnienia także częstość pulsu, a wybrane urządzenia analizują dodatkowo możliwe nieprawidłowości rytmu.

Warto zapisywać wyniki razem z godziną pomiaru oraz informacją o okolicznościach, na przykład po odpoczynku, po kawie, podczas infekcji lub po treningu. Seria takich pomiarów jest zwykle bardziej informacyjna niż pojedyncza wartość.

Źródła

American Heart Association, All About Heart Rate (Pulse):
https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/the-facts-about-high-blood-pressure/all-about-heart-rate-pulse

American Heart Association, Target Heart Rates Chart:
https://www.heart.org/en/healthy-living/fitness/fitness-basics/target-heart-rates

European Society of Cardiology, 2019 ESC Guidelines for the management of patients with supraventricular tachycardia:
https://www.escardio.org/Guidelines/Clinical-Practice-Guidelines/Supraventricular-Tachycardia

NHS, Heart palpitations:
https://www.nhs.uk/conditions/heart-palpitations/

NHS, Supraventricular tachycardia (SVT):
https://www.nhs.uk/conditions/supraventricular-tachycardia-svt/

U.S. National Library of Medicine, MedlinePlus, Pulse:
https://medlineplus.gov/ency/article/003399.htm

Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji, diagnozy ani zaleceń lekarza.

OHEAPP-1209