Leczenie astmy: leki, ćwiczenia i terapia nebulizacyjna

Czym jest astma?

To, czy astmę można całkowicie wyleczyć, jest obecnie przedmiotem dyskusji. Jednak osoby chorujące na astmę mogą prowadzić aktywne i produktywne życie. Odpowiednio prowadzone leczenie oraz właściwy styl życia pomagają utrzymać objawy pod kontrolą.

Astma oskrzelowa to ogólne określenie różnych przewlekłych chorób zapalnych dróg oddechowych. Osoby chorujące na astmę reagują na określone bodźce zewnętrzne zwężeniem oskrzeli. Prowadzi to do świszczącego oddechu, suchego kaszlu oraz napadów duszności. Objawy astmy różnią się pod względem nasilenia i częstotliwości występowania.

W zależności od czynników wywołujących astmę oskrzelową dzieli się na astmę alergiczną oraz niealergiczną (wewnątrzpochodną).

Co dzieje się podczas napadu astmy?

Podczas ostrego napadu astmy pojawia się nagła duszność, uczucie zaciskania w gardle oraz znaczne trudności z oddychaniem. Osoby chorujące na astmę znają to uczucie, jednak mimo to mogą odczuwać lęk przed uduszeniem się. Bardzo ważne jest, aby zachować spokój.

Należy natychmiast zastosować lek doraźny wziewny. Oddychanie można ułatwić, przyjmując odpowiednie pozycje ciała i wykonując ćwiczenia oddechowe, których wcześniej się nauczono.

Jeśli zastosowanie tych metod nie przyniesie poprawy, należy wezwać pogotowie ratunkowe.

Leczenie astmy za pomocą leków

Leki stosowane w leczeniu astmy można podzielić na dwie grupy.

Leki długoterminowe zapewniają działanie zapobiegawcze i często określa się je mianem „leków kontrolujących” (controllerów). Glikokortykosteroidy stanowią skuteczną metodę długotrwałego leczenia. Hamują skłonność oskrzeli do występowania stanu zapalnego i są najlepiej podawane wziewnie, dzięki czemu lek dociera bezpośrednio do dróg oddechowych.

W przypadku ostrego napadu astmy dostępne są leki łagodzące objawy, nazywane również „lekami doraźnymi” (relieverami). Ich zadaniem jest jak najszybsze rozszerzenie oskrzeli, aby umożliwić ponowny swobodny przepływ powietrza.

Istnieje wiele rodzajów leków stosowanych w astmie. Substancje czynne dzieli się na różne grupy.

Wziewne kortykosteroidy hamują stan zapalny w oskrzelach. Są najważniejszymi lekami stosowanymi w terapii astmy. Ich substancja czynna jest podobna do kortyzonu wytwarzanego przez organizm. W dłuższej perspektywie zmniejszają obrzęk błony śluzowej oskrzeli, ograniczają produkcję śluzu oraz hamują reakcję alergiczną.

Krótko działające betamimetyki („leki doraźne”) szybko rozszerzają drogi oddechowe po inhalacji. Stosuje się je w razie potrzeby, na przykład w przypadku duszności lub napadu kaszlu. Należy zawsze mieć je przy sobie.

Długodziałające betamimetyki również rozszerzają oskrzela. Działają wolniej niż doraźny lek wziewny, ale ich działanie utrzymuje się dłużej. Mogą być stosowane wziewnie w ciągu dnia, jednak są przepisywane wyłącznie w połączeniu z wziewnymi kortykosteroidami.

Inną grupę leków stanowią antagoniści receptora leukotrienowego. Uniemożliwiają one działanie mediatorów, które uczestniczą w rozwoju reakcji zapalnej. Antagoniści receptora leukotrienowego nie są skuteczni u wszystkich pacjentów.

Metyloksantyny rozszerzają oskrzela, jednak ich działanie jest słabsze niż działanie betamimetyków. Ponadto pobudzają ośrodek oddechowy w mózgu oraz mięśnie oddechowe. Wykazują również działanie przeciwzapalne.

Leki antycholinergiczne również rozszerzają oskrzela. W przypadku astmy niekontrolowanej mogą być przepisywane dodatkowo wraz z wziewnymi kortykosteroidami i długodziałającymi betamimetykami.

Ćwiczenia pomagające uzyskać kontrolę nad astmą

Objawy astmy można łagodzić za pomocą odpowiednio dobranych ćwiczeń, a określone pozycje ciała pomagają poprawić oddychanie i zwiększyć rozprężenie płuc. (Źródło: Niemieckie Stowarzyszenie Alergii i Astmy)

Ćwiczenie 1: Oddychanie przez „zasznurowane usta”

Ćwiczenie to ma szczególne znaczenie w przypadku ostrej duszności lub znacznego obciążenia układu oddechowego i stanowi podstawę wszystkich ćwiczeń oddechowych. Należy nabrać powietrza przez nos, a następnie powoli i w kontrolowany sposób wypuścić je przez lekko rozchylone usta, ułożone jak do gwizdania. Jak opisano powyżej, podczas wydechu powinien być słyszalny dźwięk „sss” lub „pff”. Metoda ta pomaga utrzymać drożność dróg oddechowych oraz opróżnić płuca, dzięki czemu mogą one następnie zostać ponownie wypełnione świeżym, bogatym w tlen powietrzem.

Ćwiczenie 2: Pozycja woźnicy

Do wykonania tego ćwiczenia potrzebne jest krzesło. Usiądź wyprostowany, blisko przedniej krawędzi siedziska. Następnie powoli rozluźnij ciało i pozwól mu opaść. Oprzyj przedramiona na udach, a dłonie swobodnie opuść. Plecy powinny przypominać wygięty grzbiet kota, czyli być lekko zaokrąglone, ale nie napięte. Ciężar ramion zostaje w ten sposób przeniesiony z klatki piersiowej. Ponadto mięśnie, które zazwyczaj przyciągają ramiona do tułowia, w tej pozycji pomagają rozszerzyć klatkę piersiową. Ułatwia to oddychanie.

Ćwiczenie 3: Warianty pozycji woźnicy

Alternatywnie można wykorzystać stół, na którym oprze się głowę. W tym ćwiczeniu dłonie nie spoczywają na udach, lecz na stole, podtrzymując głowę. Oddychaj przez lekko zaciśnięte usta.

Ćwiczenie 4: Pozycja bramkarza

Ćwiczenie wykonuje się w pozycji stojącej, z lekko ugiętymi kolanami. Połóż dłonie na udach, mniej więcej na szerokość jednej dłoni powyżej kolan, i zacznij wdychać oraz wydychać powietrze przez lekko zaciśnięte usta."

Inhalatory i nebulizatory

W leczeniu astmy preferuje się stosowanie leków, które można podawać wziewnie lub za pomocą nebulizacji, ponieważ jest to szybki i skuteczny sposób dostarczania substancji czynnej. Stosunkowo niewielka ilość leku trafia bezpośrednio do miejsca, w którym jest potrzebna. Dostępne są różne rodzaje nebulizatorów i inhalatorów. Odpowiednie urządzenie dobiera się indywidualnie dla każdego pacjenta.

Dostępne są różne systemy:

Inhalator ciśnieniowy z dozownikiem (MDI): System ten składa się z pojemnika zawierającego substancję czynną oraz ustnika. Pojemnik znajduje się pod ciśnieniem. Naciśnięcie zaworu powoduje uwolnienie substancji czynnej w postaci bardzo drobnych kropelek. Stosowanie tego systemu wymaga dobrej koordynacji – substancję czynną należy wdychać dokładnie w momencie uruchomienia inhalatora. Z tego powodu system ten jest mniej odpowiedni dla małych dzieci.

Komora inhalacyjna (spacer): Komora inhalacyjna może być pomocna, jeśli osoba chorująca na astmę ma trudności ze skoordynowaniem wdechu z uwolnieniem substancji czynnej z inhalatora ciśnieniowego. Spacery to duże, puste pojemniki, zwykle wykonane z tworzywa sztucznego. Inhalator mocuje się z jednej strony komory, a z drugiej znajduje się ustnik lub maska. Po naciśnięciu inhalatora i uwolnieniu leku lek gromadzi się w komorze, dzięki czemu można go następnie spokojnie wdychać, bez konieczności precyzyjnego synchronizowania momentu i szybkości wdechu.

Inhalator proszkowy: W tym systemie lek jest uwalniany podczas wdechu. Jest to duża zaleta, ponieważ nie wymaga jednoczesnego uruchomienia inhalatora i wykonania wdechu. Wadą inhalatorów proszkowych jest konieczność wykonania odpowiednio silnego wdechu. W niektórych sytuacjach może to być trudne, szczególnie u dzieci lub podczas napadu astmy.

Nebulizator: Nebulizatory wytwarzają drobną mgiełkę roztworu zawierającego substancję czynną. Aerozol powstaje pod ciśnieniem za pomocą dyszy lub wskutek drgań mechanicznych. Substancja czynna opuszcza nebulizator wolniej, dzięki czemu można ją łatwiej wdychać. Podczas inhalacji nie ma więc konieczności wykonywania bardzo głębokiego wdechu. Ten rodzaj urządzenia do inhalacji jest zatem szczególnie odpowiedni dla dzieci i osób starszych, a także w przypadku ostrej duszności.

Piśmiennictwo

Niemieckie Stowarzyszenie Alergii i Astmy (German Allergy and Asthma Association) (2018). Ćwiczenia oddechowe. Dostęp: www.daab.de/atemwege/atemuebungen/

Centrum Helmholtza w Monachium (Helmholtz Zentrum München) (2018). Jak leczy się astmę? Dostęp: www.lungeninformationsdienst.de/krankheiten/asthma/therapien/index.html

Niemieckie Towarzystwo Pneumologii i Medycyny Oddechowej (German Society for Pulmonology and Respiratory Medicine). Czym jest astma? Dostęp: www.lungenaerzte-im-netz.de/krankheiten/asthma-bronchiale/was-ist-asthma/

Kardos, P. (2015). Astma. Dostęp: www.apotheken-umschau.de/Asthma#Was-ist-Asthma-bronchiale

Schmoller, T., Riedel, F. i Rabe, K. F. (2014). Czym jest astma? Dostęp: www.asthma-schule.de/index.php?id=413

Schmoller, T., Riedel, F. i Rabe, K. F. (2014). Terapia. Dostęp: www.asthma-schule.de/index.php?id=41